Μάικλ Τζόρνταν: “Πετώντας” προς τη δόξα_

Περισσότερα από είκοσι χρόνια µετά την τελευταία του σεζόν στο NBA, ο Michael Jordan εξακολουθεί να αποτελεί το µέτρο σύγκρισης για κάθε µεγάλο µπασκετµπολίστα. Για τους περισσότερους φιλάθλους, η εξήγηση της κυριαρχίας του µοιάζει απλή: είχε τεράστιο άλµα, ήταν εξαιρετικά γρήγορος και διέθετε ασύγκριτη νοοτροπία νικητή.

Οι έξι τίτλοι µε τους Chicago Bulls, τα πέντε βραβεία MVP της κανονικής περιόδου, τα έξι βραβεία MVP των τελικών και οι αµέτρητες εµβληµατικές στιγµές του δηµιούργησαν έναν αθλητικό µύθο που δύσκολα µπορεί να ξεπεραστεί. 

Aν ο Jordan αγωνιζόταν σήµερα, κάθε του κίνηση θα καταγραφόταν από δεκάδες κάµερες υψηλής ταχύτητας, αισθητήρες κίνησης, force plates και συστήµατα τρισδιάστατης ανάλυσης. Οι επιστήµονες θα µπορούσαν να µετρήσουν µε ακρίβεια τις δυνάµεις που παρήγαγε, την ταχύτητα ενεργοποίησης των µυών του, τον χρόνο επαφής του ποδιού µε το παρκέ, ακόµη και τον τρόπο µε τον οποίο το σώµα του ανακατανέµει τις δυνάµεις κατά την απογείωση και την προσγείωση.

Το εντυπωσιακό είναι ότι, ακόµη και χωρίς όλα αυτά τα τεχνολογικά εργαλεία, ο Jordan παρουσίαζε χαρακτηριστικά που σήµερα θεωρούνται ιδανικά για έναν αθλητή υψηλού επιπέδου. ∆εν ήταν απλώς πιο δυνατός ή πιο γρήγορος από τους αντιπάλους του. Ήταν ένας αθλητής που χρησιµοποιούσε κάθε µέρος του σώµατός του µε εξαιρετική οικονοµία, ακρίβεια και αποτελεσµατικότητα. Η κυριαρχία του δεν βασιζόταν σε µία µόνο φυσική ικανότητα. Ήταν το αποτέλεσµα της αρµονικής συνεργασίας δύναµης, ταχύτητας, νευροµυϊκού συντονισµού, τεχνικής και αδιάκοπης προπόνησης. Στη σύγχρονη αθλητική επιστήµη αυτό ακριβώς ονοµάζεται αποτελεσµατικότητα κίνησης (movement efficiency) και θεωρείται ένας από τους σηµαντικότερους δείκτες αθλητικής απόδοσης. ∆εν είναι τυχαίο ότι ακόµη και σήµερα πολλοί ερευνητές χρησιµοποιούν στιγµιότυπα από τους αγώνες του για να αναλύσουν τεχνικές λεπτοµέρειες όπως η επιβράδυνση, οι αλλαγές κατεύθυνσης, οι προσγειώσεις και η µεταφορά δυνάµεων. Αυτό που οι φίλαθλοι χαρακτήριζαν «µαγεία», οι επιστήµονες προσπαθούν πλέον να το εξηγήσουν µε εξισώσεις, κινηµατικά µοντέλα και νευροµυϊκές προσαρµογές.

Το άλµα του δεν ήταν απλώς αποτέλεσµα µεγάλης δύναµης

Όταν γίνεται λόγος για τον Michael Jordan, σχεδόν όλοι αναφέρονται πρώτα στο κατακόρυφο άλµα του. Για χρόνια κυκλοφορούσαν ιστορίες ότι µπορούσε να πηδήξει 48 ίντσες ή ακόµη περισσότερο. Παρότι οι περισσότερες αξιόπιστες εκτιµήσεις τοποθετούν το vertical jump του περίπου µεταξύ 42 και 46 ιντσών, η πραγµατική του υπεροχή δεν βρισκόταν αποκλειστικά στο ύψος που έφτανε. Υπήρξαν αθλητές στο NBA µε αντίστοιχες ή ακόµη µεγαλύτερες µετρήσεις. Ελάχιστοι όµως κατάφερναν να αξιοποιούν αυτό το προσόν µέσα στον αγώνα όπως ο Jordan. Η απάντηση βρίσκεται στη βιοµηχανική. Στην αθλητική επιστήµη, η ισχύς (Power) ορίζεται ως το γινόµενο της δύναµης επί την ταχύτητα.

Power = Force x Velocity.

Με απλά λόγια, δεν αρκεί να µπορεί κάποιος να παράγει µεγάλη δύναµη. Πρέπει να µπορεί να την παράγει πολύ γρήγορα. Ο Jordan διέθετε εξαιρετικά υψηλό Rate of Force Development (RFD), δηλαδή µπορούσε να ενεργοποιήσει τους µυς του και να παράγει µέγιστη δύναµη σε ελάχιστο χρόνο. Αυτός είναι ο λόγος που οι απογειώσεις του έµοιαζαν τόσο εκρηκτικές. ∆εν χρειαζόταν µεγάλη προετοιµασία πριν από το άλµα. Το σώµα του ανταποκρινόταν σχεδόν ακαριαία. Ακόµη σηµαντικότερο ήταν το γεγονός ότι αξιοποιούσε ιδανικά το Stretch-Shortening Cycle (SSC), έναν από τους σηµαντικότερους µηχανισµούς παραγωγής εκρηκτικής δύναµης. Κατά την έκκεντρη φάση της κίνησης, δηλαδή όταν λύγιζε ελαφρώς τα κάτω άκρα πριν από την απογείωση, οι µύες και οι τένοντες λειτουργούσαν σαν ελατήρια. Αποθήκευαν µηχανική ενέργεια, η οποία στη συνέχεια απελευθερωνόταν σχεδόν στιγµιαία κατά την οµόκεντρη σύσπαση.

Αυτό σηµαίνει ότι κάθε άλµα του δεν βασιζόταν µόνο στη µυϊκή δύναµη. Βασιζόταν και στην αποτελεσµατική αξιοποίηση της ελαστικής ενέργειας που είχε ήδη αποθηκευτεί στους τένοντες και στο µυοτενόντιο σύστηµα. Οι αναλύσεις βίντεο δείχνουν επίσης ότι ο Jordan είχε εξαιρετικά µικρό χρόνο επαφής µε το παρκέ πριν από την απογείωση. Όσο µικρότερος είναι αυτός ο χρόνος, τόσο µεγαλύτερη είναι η αξιοποίηση του Stretch-Shortening Cycle. Πρόκειται για χαρακτηριστικό που συναντάται σε κορυφαίους σπρίντερ, άλτες και αθλητές υψηλής εκρηκτικότητας. Ένας ακόµη σηµαντικός παράγοντας ήταν η ελαστική ακαµψία (stiffness) της ποδοκνηµικής και του αχίλλειου τένοντα. Στη βιοµηχανική, ο όρος αυτός δεν σηµαίνει δυσκαµψία, αλλά την ικανότητα του µυοτενόντιου συστήµατος να αποθηκεύει και να επιστρέφει γρήγορα ενέργεια, όπως ένα καλορυθµισµένο ελατήριο. Όσο πιο αποτελεσµατικός είναι αυτός ο µηχανισµός, τόσο λιγότερη ενέργεια χάνεται κατά την απογείωση.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο Jordan µπορούσε να εκτελεί συνεχόµενα άλµατα µέσα στην ίδια φάση χωρίς να δείχνει ότι κουράζεται. ∆εν κατανάλωνε απλώς περισσότερη ενέργεια από τους υπόλοιπους. Την αξιοποιούσε καλύτερα.

Το περίφηµο «Hang Time»: η µεγαλύτερη ψευδαίσθηση στην ιστορία του µπάσκετ

Από όλα τα στοιχεία που συνδέθηκαν µε τον Michael Jordan, ίσως κανένα δεν έγινε τόσο διάσηµο όσο το περίφηµο Hang Time. Οι φίλαθλοι είχαν την αίσθηση ότι ο Jordan έµενε στον αέρα περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο παίκτη στην ιστορία του NBA.

Στην πραγµατικότητα, όµως, αυτό δεν µπορεί να συµβεί. Η φυσική είναι αµείλικτη. Μόλις ένας αθλητής απογειωθεί, η πορεία του καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από την αρχική ταχύτητα απογείωσης και τη βαρύτητα. Εφόσον δύο αθλητές απογειωθούν µε την ίδια κατακόρυφη ταχύτητα, θα παραµείνουν πρακτικά τον ίδιο χρόνο στον αέρα. Γιατί λοιπόν ο Jordan έδινε την εντύπωση ότι αιωρούνταν;

Η απάντηση βρίσκεται στον εξαιρετικό έλεγχο του σώµατός του κατά την πτήση. Ο Jordan διέθετε ασυνήθιστα υψηλή ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να γνωρίζει συνεχώς τη θέση κάθε µέλους του σώµατος στον χώρο χωρίς οπτική επιβεβαίωση. Αυτό του επέτρεπε να αλλάζει τη στάση του σώµατος, να µετακινεί τα άκρα, να περιστρέφει τον κορµό και να καθυστερεί την απελευθέρωση της µπάλας µέχρι το τελευταίο δυνατό κλάσµα του δευτερολέπτου. Έτσι, ενώ ο πραγµατικός χρόνος πτήσης παρέµενε ο ίδιος, ο θεατής αντιλαµβανόταν ότι ο Jordan «πάγωνε» στον αέρα.

Η ψευδαίσθηση γινόταν ακόµη εντονότερη επειδή διατηρούσε το κεφάλι και τον κορµό του σταθερά, ενώ τα χέρια και τα πόδια του συνέχιζαν να κινούνται. Αυτή η ανεξαρτησία κινήσεων δηµιουργούσε µια αίσθηση αργής κίνησης που δύσκολα συναντάται ακόµη και σήµερα. Σε πολλά lay-up, άλλαζε χέρι στον αέρα, περνούσε την µπάλα κάτω από το χέρι του αµυντικού ή καθυστερούσε την εκτέλεση µέχρι ο αντίπαλος να ολοκληρώσει το άλµα του. Αυτές οι κινήσεις δεν οφείλονταν µόνο στην αθλητικότητα, αλλά κυρίως στον εξαιρετικό νευροµυϊκό συντονισµό και στον απόλυτο έλεγχο του σώµατος. Το «Hang Time», λοιπόν, δεν ήταν µια υπερφυσική ικανότητα. Ήταν η ορατή έκφραση µιας εξαιρετικά αποτελεσµατικής βιοµηχανικής.

Η πρώτη επιτάχυνση: εκεί που κρινόταν η µονοµαχία

Στο µπάσκετ, η µέγιστη ταχύτητα έχει µικρότερη σηµασία από ό,τι στον στίβο. Ένας παίκτης σπάνια θα διανύσει περισσότερα από 15 ή 20 µέτρα σε ευθεία γραµµή. Αντίθετα, το παιχνίδι αποτελείται από δεκάδες σύντοµες εκρήξεις επιτάχυνσης, απότοµα σταµατήµατα και συνεχείς αλλαγές κατεύθυνσης. Γι’ αυτό και οι καλύτεροι αθλητές δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που τρέχουν πιο γρήγορα, αλλά εκείνοι που φτάνουν πρώτοι στην επιθυµητή θέση.

Ο Michael Jordan αποτελούσε ίσως το ιδανικό παράδειγµα αυτής της αρχής. Παρακολουθώντας προσεκτικά τους αγώνες του, διαπιστώνει κανείς ότι το πρώτο του βήµα δεν ήταν ιδιαίτερα µεγάλο. Αντίθετα, ήταν εξαιρετικά σύντοµο, δυναµικό και άµεσα εκρηκτικό. Αυτή η λεπτοµέρεια έχει τεράστια σηµασία από βιοµηχανικής πλευράς. Ένα υπερβολικά µεγάλο πρώτο βήµα αυξάνει τον χρόνο επαφής µε το έδαφος και συχνά µειώνει την αποτελεσµατικότητα της ώθησης. Ο Jordan προτιµούσε µικρότερο διασκελισµό µε πολύ µεγαλύτερη παραγωγή οριζόντιας δύναµης. Αυτό του επέτρεπε να αποκτά πλεονέκτηµα πριν ακόµη ο αµυντικός αντιληφθεί την κατεύθυνση της κίνησής του.

Η στάση του σώµατος έπαιζε καθοριστικό ρόλο. Έσκυβε ελαφρώς προς τα εµπρός, διατηρούσε το κέντρο µάζας χαµηλά και χρησιµοποιούσε κυρίως την έκταση του ισχίου για να δηµιουργήσει ώθηση. Σήµερα γνωρίζουµε ότι η ισχυρή ενεργοποίηση των γλουτιαίων αποτελεί έναν από τους σηµαντικότερους παράγοντες στην επιτάχυνση. Ο Jordan το εφάρµοζε φυσικά, χωρίς να διαθέτει τις αναλύσεις και τα επιστηµονικά δεδοµένα που υπάρχουν σήµερα. Ένα ακόµη στοιχείο ήταν η θέση του πέλµατος κατά την επαφή µε το παρκέ. Η προσγείωση γινόταν κοντά στο κέντρο µάζας του σώµατος, µειώνοντας τις δυνάµεις πέδησης και επιτρέποντας γρηγορότερη µετάβαση στην επόµενη ώθηση.

Αυτή η τεχνική χρησιµοποιείται σήµερα σε κορυφαία προγράµµατα ανάπτυξης ταχύτητας και αποτελεί βασικό αντικείµενο εκπαίδευσης στους επαγγελµατίες αθλητές. Η αποτελεσµατικότητα της πρώτης επιτάχυνσης εξηγεί γιατί τόσοι πολλοί κορυφαίοι αµυντικοί της εποχής δυσκολεύονταν να τον περιορίσουν. ∆εν προλάβαιναν να αντιδράσουν, όχι επειδή ο Jordan ήταν απλώς γρηγορότερος, αλλά επειδή ξεκινούσε να επιταχύνει πριν ακόµη ολοκληρωθεί η δική τους αντίδραση.

Η τέχνη της επιβράδυνσης

Η επιτάχυνση είναι εντυπωσιακή. Η επιβράδυνση, όµως, είναι αυτό που πραγµατικά ξεχωρίζει τους κορυφαίους αθλητές. Τα τελευταία χρόνια, η αθλητική επιστήµη έχει στρέψει µεγάλο µέρος της προσοχής της στην ικανότητα επιβράδυνσης (deceleration ability). Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι πολλοί τραυµατισµοί, αλλά και πολλές χαµένες φάσεις, δεν οφείλονται στην αδυναµία επιτάχυνσης, αλλά στην ανεπαρκή ικανότητα ελέγχου της ταχύτητας πριν από µία αλλαγή κατεύθυνσης. Ο Michael Jordan διέθετε εξαιρετική ικανότητα επιβράδυνσης. Πριν αλλάξει πορεία, χαµήλωνε το κέντρο βάρους, αύξανε την κάµψη του ισχίου περισσότερο από αυτή του γόνατος και διατηρούσε τον κορµό σταθερό. Με αυτόν τον τρόπο µπορούσε να απορροφήσει τις δυνάµεις που δηµιουργούνταν κατά το φρενάρισµα χωρίς να χάνει ισορροπία.

Στην πράξη, το σώµα του λειτουργούσε σαν ένα καλά ρυθµισµένο σύστηµα ανάρτησης. Αντί να «κολλά» στο παρκέ ή να χάνει ενέργεια, απορροφούσε τις δυνάµεις και τις χρησιµοποιούσε αµέσως για τη νέα επιτάχυνση. Αυτό εξηγεί γιατί οι αµυντικοί συχνά έχαναν την ισορροπία τους απέναντί του. Ενώ εκείνοι προσπαθούσαν ακόµη να σταµατήσουν, ο Jordan είχε ήδη ξεκινήσει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σήµερα, η αποτελεσµατική επιβράδυνση θεωρείται εξίσου σηµαντική µε την επιτάχυνση σε αθλήµατα όπως το µπάσκετ, το ποδόσφαιρο και το τένις. Ο Jordan αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγµα αυτής της αρχής πολλά χρόνια πριν αποκτήσει επιστηµονική αναγνώριση.

Οι αλλαγές κατεύθυνσης: η πραγµατική διαφορά

Πολλοί παίκτες µπορούν να τρέξουν γρήγορα. Λίγοι µπορούν να αλλάξουν κατεύθυνση χωρίς να χάσουν ταχύτητα.

Η αποτελεσµατική αλλαγή κατεύθυνσης βασίζεται στη σωστή συνεργασία ολόκληρης της κινητικής αλυσίδας. Από την ποδοκνηµική µέχρι τον κορµό, κάθε άρθρωση πρέπει να απορροφά και να µεταφέρει δυνάµεις µε ακρίβεια.

Ο Jordan είχε εξαιρετικό έλεγχο αυτής της διαδικασίας. Το πόδι στήριξης προσγειωνόταν σχεδόν κάτω από το κέντρο µάζας, περιορίζοντας τις περιττές µετατοπίσεις. Ο κορµός παρέµενε σταθερός, ενώ το ισχίο αναλάµβανε το µεγαλύτερο µέρος της φόρτισης. Αυτή η στρατηγική µείωνε τις απώλειες ενέργειας και επέτρεπε την άµεση επανεπιτάχυνση. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές από τις πιο εντυπωσιακές του φάσεις δεν ξεκινούσαν από ένα γρήγορο σπριντ, αλλά από µια ξαφνική αλλαγή κατεύθυνσης που δηµιουργούσε αµέσως χώρο απέναντι στον αµυντικό.

Οι προπονητές σήµερα αφιερώνουν µεγάλο µέρος της προπόνησης σε ασκήσεις αλλαγής κατεύθυνσης, επειδή γνωρίζουν ότι η ικανότητα αυτή συνδέεται άµεσα µε την αγωνιστική αποτελεσµατικότητα. Ο Jordan είχε µετατρέψει αυτή τη δεξιότητα σε τέχνη.

Το footwork που δίδαξε µια ολόκληρη γενιά

Αν υπάρχει ένα στοιχείο που ενώνει όλους τους σπουδαίους παίκτες, αυτό είναι το footwork. Το εντυπωσιακό µε τον Jordan ήταν ότι δηµιουργούσε πλεονέκτηµα πριν ακόµη πιάσει την µπάλα ή πριν καν επιχειρήσει ντρίµπλα. Τα βήµατά του ήταν τόσο καλά συγχρονισµένα ώστε η επίθεση ξεκινούσε ουσιαστικά πριν από την πρώτη κίνηση. Ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά του ήταν το penultimate step, το προτελευταίο βήµα πριν από την απογείωση.

Το συγκεκριµένο βήµα ήταν ελαφρώς µεγαλύτερο από τα υπόλοιπα. Έτσι απορροφούσε µέρος της οριζόντιας ταχύτητας και τη µετέτρεπε σε κατακόρυφη ώθηση. Η τεχνική αυτή χρησιµοποιείται σήµερα σε όλα σχεδόν τα προγράµµατα εκπαίδευσης για lay-up, dunk και άλµατα. Το ίδιο εντυπωσιακές ήταν και οι περιστροφές του. Τα pivots του χαρακτηρίζονταν από άριστο έλεγχο του ισχίου, σωστή ευθυγράµµιση των κάτω άκρων και σταθερό κορµό. Αυτό του επέτρεπε να εκτελεί spin moves, up-and-under κινήσεις και fadeaway χωρίς να χάνει την ισορροπία του. Στην πραγµατικότητα, µεγάλο µέρος της επιτυχίας του δεν βασιζόταν στην εκρηκτικότητα αλλά στην ακρίβεια των βηµάτων του.

Ο απόλυτος έλεγχος του σώµατος

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του Jordan ήταν η δυνατότητα να τροποποιεί τις κινήσεις του ενώ είχε ήδη απογειωθεί. Στη σύγχρονη αθλητική επιστήµη, αυτό συνδέεται άµεσα µε την ιδιοδεκτικότητα και τον νευροµυϊκό συντονισµό. Η ιδιοδεκτικότητα είναι η ικανότητα του οργανισµού να γνωρίζει συνεχώς τη θέση και την κίνηση κάθε µέλους του σώµατος χωρίς να απαιτείται οπτική επιβεβαίωση. Ο Jordan µπορούσε να αισθάνεται ακριβώς πού βρίσκονταν τα χέρια, τα πόδια και ο κορµός του ακόµη και µέσα σε συνθήκες έντονης επαφής. Αυτό εξηγεί γιατί άλλαζε χέρι στον αέρα, απέφευγε τα µπλοκ την τελευταία στιγµή ή ολοκλήρωνε εξαιρετικά δύσκολα lay-up από απίθανες γωνίες.

Η σταθερότητα του κορµού αποτελούσε τον κεντρικό άξονα όλων αυτών των κινήσεων. Σήµερα γνωρίζουµε ότι ένας ισχυρός κορµός δεν χρησιµεύει µόνο στην πρόληψη τραυµατισµών, αλλά και στη βελτίωση της µεταφοράς δύναµης µεταξύ κάτω και άνω άκρων. Ο Jordan χρησιµοποιούσε τον κορµό του σαν µια γέφυρα που ένωνε ολόκληρο το σώµα. Έτσι µπορούσε να διατηρεί τον έλεγχο ακόµη και όταν δεχόταν ισχυρές επαφές στον αέρα.

Η µηχανική της προσγείωσης: η υποτιµηµένη δεξιότητα

Οι περισσότεροι φίλαθλοι θυµούνται τις απογειώσεις του Jordan. Ελάχιστοι όµως παρατηρούσαν τον τρόπο µε τον οποίο προσγειωνόταν. Κι όµως, εκεί κρυβόταν ένα ακόµη σηµαντικό µυστικό της καριέρας του. Η σωστή προσγείωση µειώνει σηµαντικά τα φορτία που δέχονται οι αρθρώσεις και επιτρέπει στον αθλητή να συνεχίσει άµεσα την επόµενη κίνηση. Ο Jordan απορροφούσε τις δυνάµεις πρόσκρουσης µέσω του ισχίου, των γονάτων και της ποδοκνηµικής µε εξαιρετικό συγχρονισµό.

Η ευθυγράµµιση των κάτω άκρων παρέµενε σταθερή, περιορίζοντας ανεπιθύµητες κινήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο τραυµατισµού. Αυτό του επέτρεπε όχι µόνο να αντέχει τη µεγάλη επιβάρυνση µιας ολόκληρης σεζόν, αλλά και να είναι έτοιµος για δεύτερο άλµα µέσα στην ίδια φάση, κάτι που αποτελούσε τεράστιο πλεονέκτηµα στα επιθετικά ριµπάουντ και στις διεκδικήσεις της µπάλας. Σήµερα, η µηχανική της προσγείωσης αποτελεί βασικό αντικείµενο αξιολόγησης σε όλα σχεδόν τα επαγγελµατικά προγράµµατα πρόληψης τραυµατισµών. Ο Jordan, χωρίς να το γνωρίζει, εφάρµοζε ήδη πολλές από τις αρχές που διδάσκονται πλέον στους κορυφαίους αθλητές.

Η επανάσταση του

Tim Grover: όταν η προπόνηση άλλαξε το NBA

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η έννοια της προπόνησης δύναµης στο NBA διέφερε σηµαντικά από αυτή που γνωρίζουµε σήµερα. Πολλοί παίκτες απέφευγαν τα βάρη, πιστεύοντας ότι η αύξηση της µυϊκής µάζας θα µείωνε την ταχύτητα, την ευκινησία και την αίσθηση του σουτ. Η εικόνα ενός µπασκετµπολίστα που περνούσε ώρες στο γυµναστήριο δεν ήταν ακόµη καθιερωµένη. Ο Michael Jordan σκέφτηκε διαφορετικά.

Μετά τις συνεχείς σκληρές µονοµαχίες απέναντι στους Detroit Pistons στα τέλη της δεκαετίας του 1980, συνειδητοποίησε ότι το ταλέντο από µόνο του δεν αρκούσε. Χρειαζόταν ένα σώµα που να µπορεί να αντέχει τη σωµατική επαφή, να ανακάµπτει γρήγορα και να διατηρεί υψηλή απόδοση σε µια αγωνιστική περίοδο που ξεπερνούσε τους ογδόντα αγώνες. Εκεί εµφανίστηκε ο Tim Grover. Η συνεργασία τους δεν επικεντρώθηκε στην οικοδόµηση ενός πιο ογκώδους σώµατος, αλλά στη δηµιουργία ενός πιο λειτουργικού αθλητή. Η ενδυνάµωση στόχευε στη βελτίωση της σταθερότητας, της παραγωγής δύναµης, της ανθεκτικότητας των αρθρώσεων και της πρόληψης τραυµατισµών.

Κάθε άσκηση είχε άµεση σχέση µε τις απαιτήσεις του παιχνιδιού. Οι προπονήσεις περιλάµβαναν πολυαρθρικές κινήσεις, ασκήσεις ισορροπίας, σταθεροποίησης του κορµού, εκρηκτικές µεταφορές δύναµης και ασκήσεις που προσοµοίαζαν πραγµατικές αγωνιστικές καταστάσεις. Σήµερα αυτή η φιλοσοφία θεωρείται αυτονόητη. Τότε, όµως, αποτελούσε πραγµατική καινοτοµία. Ο ίδιος ο Jordan έχει αναφέρει αρκετές φορές ότι µετά από αυτή την περίοδο ένιωθε πιο δυνατός χωρίς να αισθάνεται πιο «βαρύς».

Είχε αυξήσει τη λειτουργική του δύναµη, διατηρώντας παράλληλα την ταχύτητα, την ευκινησία και την εκρηκτικότητα που χαρακτήριζαν το παιχνίδι του.

∆ιαχείριση φορτίου πριν από την εποχή της τεχνολογίας

Σήµερα σχεδόν κάθε οµάδα του NBA χρησιµοποιεί GPS, force plates, αισθητήρες επιτάχυνσης, συστήµατα παρακολούθησης καρδιακής συχνότητας και λογισµικά τεχνητής νοηµοσύνης για να υπολογίζει την κόπωση των αθλητών. Τη δεκαετία του 1990 τίποτα από αυτά δεν υπήρχε. Παρόλα αυτά, ο Tim Grover προσπαθούσε να εφαρµόσει την ίδια φιλοσοφία µε τα µέσα της εποχής.

Παρακολουθούσε εξαντλητικά τους αγώνες, ανέλυε βίντεο, αξιολογούσε την ένταση των προσπαθειών και προσαρµοζε ανάλογα τις προπονήσεις και την αποκατάσταση του Jordan. Με απλά λόγια, εφάρµοζε µια πρώιµη µορφή αυτού που σήµερα ονοµάζουµε load monitoring. Η λογική ήταν απλή αλλά εξαιρετικά σύγχρονη: δεν χρειάζεται να προπονείσαι περισσότερο από όλους. Χρειάζεται να προπονείσαι όσο χρειάζεται, ώστε να αποδίδεις περισσότερο από όλους.

Η ίδια αυτή φιλοσοφία χρησιµοποιείται πλέον σχεδόν από όλες τις κορυφαίες επαγγελµατικές οµάδες στον κόσµο.

Η µεταµόρφωση του σουτ

Στα πρώτα χρόνια της καριέρας του, οι αντίπαλες άµυνες είχαν εντοπίσει µία σχετική αδυναµία. Προσπαθούσαν να τον οδηγήσουν σε σουτ µέσης απόστασης αντί να του επιτρέψουν να επιτεθεί στο καλάθι. Οι περισσότεροι αθλητές θα προσπαθούσαν να αποφύγουν αυτή την κατάσταση. Ο Jordan έκανε το ακριβώς αντίθετο. Αφιέρωσε αµέτρητες ώρες στην τελειοποίηση του jump shot, µέχρι το σηµείο που το mid-range έγινε ίσως το πιο αποτελεσµατικό όπλο της γενιάς του.

Η εξέλιξή του αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγµα της έννοιας της νευροµυϊκής προσαρµογής. Η συνεχής επανάληψη της ίδιας κίνησης οδηγεί στη δηµιουργία εξαιρετικά σταθερών κινητικών προτύπων. Με τον χρόνο, ο εγκέφαλος χρειάζεται όλο και λιγότερη συνειδητή προσπάθεια για να εκτελέσει σωστά την κίνηση. Με άλλα λόγια, το σουτ του Jordan έγινε σχεδόν αυτοµατοποιηµένο. Ακόµη πιο εντυπωσιακό ήταν το fadeaway. Βιοµηχανικά, το fadeaway θεωρείται µία από τις δυσκολότερες τεχνικές εκτέλεσης στο µπάσκετ. Ο αθλητής αποµακρύνεται από το καλάθι, µετατοπίζει προς τα πίσω το κέντρο µάζας και ταυτόχρονα πρέπει να διατηρήσει σταθερή τη µηχανική του σουτ.

Οι περισσότεροι παίκτες χάνουν ακρίβεια. Ο Jordan όχι µόνο διατηρούσε την ακρίβειά του, αλλά εκτελούσε το fadeaway µε αξιοσηµείωτη συνέπεια. Ο συγχρονισµός κορµού, ώµων, αγκώνα και καρπού παρέµενε σχεδόν αµετάβλητος, ανεξάρτητα από την πίεση που δεχόταν από τον αµυντικό. Αυτός είναι και ο λόγος που το fadeaway του θεωρείται µέχρι σήµερα µία από τις πιο ασταµάτητες κινήσεις στην ιστορία του αθλήµατος.

Οι µύθοι γύρω από τον Jordan

Η ιστορία του Michael Jordan συνοδεύεται από δεκάδες θρύλους. Ορισµένοι είναι αληθινοί, άλλοι όµως έχουν διογκωθεί µε την πάροδο των χρόνων. Ένας από τους πιο διαδεδοµένους µύθους είναι ότι «κόπηκε από την οµάδα του σχολείου». Στην πραγµατικότητα, δεν απορρίφθηκε από το µπάσκετ. Ως µαθητής της δεύτερης τάξης του λυκείου δεν επιλέχθηκε στην οµάδα varsity, επειδή οι προπονητές θεώρησαν ότι χρειαζόταν ακόµη χρόνο για να αναπτυχθεί σωµατικά.

Αγωνίστηκε στην junior varsity και χρησιµοποίησε εκείνη την απογοήτευση ως κίνητρο για να εξελιχθεί. Εξίσου γνωστή είναι η ιστορία του baseball. Μετά τον πρώτο κύκλο επιτυχιών του στο NBA, αποφάσισε να δοκιµάσει την τύχη του σε ένα εντελώς διαφορετικό άθληµα. Παρότι δεν έφτασε ποτέ στο επίπεδο που είχε στο µπάσκετ, η εµπειρία αυτή ενίσχυσε την πειθαρχία, την υποµονή και την ψυχική του ανθεκτικότητα. Όταν επέστρεψε στους Bulls, ήταν ένας πιο ώριµος και ολοκληρωµένος αθλητής.

Η εµµονή στη λεπτοµέρεια

Αν υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που επαναλαµβάνουν σχεδόν όλοι οι πρώην συµπαίκτες και προπονητές του Jordan, αυτό είναι η εµµονή του στη λεπτοµέρεια. ∆εν αρκούνταν στο να ολοκληρώνει µια προπόνηση.

Ήθελε κάθε επανάληψη να είναι καλύτερη από την προηγούµενη.

Ασχολούνταν µε λεπτοµέρειες που οι περισσότεροι αθλητές θεωρούσαν ασήµαντες. Τη θέση του πέλµατος στην απογείωση. Τη γωνία του αγκώνα κατά την απελευθέρωση της µπάλας. Τον συγχρονισµό της αναπνοής πριν από τις ελεύθερες βολές. Την ισορροπία του κορµού µετά από επαφή. Παράλληλα χρησιµοποιούσε τεχνικές νοερής απεικόνισης (visualization). Πριν ακόµη εκτελέσει µια κίνηση στο γήπεδο, την είχε «εκτελέσει» αµέτρητες φορές στο µυαλό του.

Η αθλητική ψυχολογία έχει πλέον αποδείξει ότι η νοερή εξάσκηση ενεργοποιεί πολλά από τα ίδια νευρωνικά δίκτυα που ενεργοποιούνται και κατά την πραγµατική εκτέλεση µιας κίνησης. Ο Jordan αξιοποιούσε αυτή την τεχνική πολλά χρόνια πριν γίνει ευρέως γνωστή.

Γιατί εξακολουθεί να αποτελεί πρότυπο

Σήµερα βλέπουµε πιο γρήγορους παίκτες. Βλέπουµε ψηλότερους αθλητές.

Βλέπουµε ακόµη και µεγαλύτερα κατακόρυφα άλµατα. Παρόλα αυτά, ελάχιστοι καταφέρνουν να συνδυάσουν όλα αυτά τα στοιχεία µε την ίδια αποτελεσµατικότητα. Η πραγµατική ιδιοφυΐα του Michael Jordan δεν ήταν ότι διέθετε ένα µοναδικό φυσικό χάρισµα. Ήταν ότι κάθε στοιχείο του παιχνιδιού του λειτουργούσε συµπληρωµατικά µε όλα τα υπόλοιπα.

Η επιτάχυνση συνδεόταν µε την επιβράδυνση. Το footwork υποστήριζε το άλµα. Η σταθερότητα του κορµού βελτίωνε το σουτ. Η ιδιοδεκτικότητα έκανε αποτελεσµατικότερες τις αλλαγές κατεύθυνσης. Η προπόνηση δύναµης προστάτευε τις αρθρώσεις. Η νοητική προετοιµασία ενίσχυε τη λήψη αποφάσεων. Όλα λειτουργούσαν σαν ένα ενιαίο σύστηµα. Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που εξακολουθεί να εντυπωσιάζει τους επιστήµονες της ανθρώπινης κίνησης.

Συµπέρασµα

Αναλύοντας σήµερα την καριέρα του Michael Jordan µέσα από το πρίσµα της βιοµηχανικής, γίνεται σαφές ότι η επιτυχία του δεν µπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στο φυσικό του ταλέντο. Η κυριαρχία του ήταν αποτέλεσµα µιας εξαιρετικά πολύπλοκης αλληλεπίδρασης φυσικών ικανοτήτων, νευροµυϊκού συντονισµού, τεχνικής αρτιότητας, ψυχολογικής ανθεκτικότητας και αδιάκοπης προσπάθειας για βελτίωση. Πολύ πριν εµφανιστούν τα σύγχρονα εργαστήρια ανάλυσης κίνησης, οι αισθητήρες, οι force plates και τα προηγµένα συστήµατα αξιολόγησης, ο Jordan εφάρµοζε στην πράξη αρχές που σήµερα θεωρούνται θεµελιώδεις στην αθλητική επιστήµη.

Κάθε επιτάχυνση, κάθε αλλαγή κατεύθυνσης, κάθε προσγείωση και κάθε σουτ αποτελούσαν παραδείγµατα αποτελεσµατικής βιοµηχανικής. Ίσως αυτό να είναι και το σηµαντικότερο συµπέρασµα. Ο Michael Jordan δεν έγινε ο κορυφαίος επειδή µπορούσε να πηδήξει ψηλότερα ή να τρέξει γρηγορότερα από όλους. Έγινε ο κορυφαίος επειδή αξιοποίησε το ανθρώπινο σώµα µε τρόπο σχεδόν ιδανικό. Συνδύασε την αθλητική ευφυΐα µε την τεχνική τελειότητα, τη φυσική ικανότητα µε την επιστηµονική λογική και το ταλέντο µε µια αδιάκοπη επιδίωξη εξέλιξης.

Αυτός είναι ο λόγος που, περισσότερα από τριάντα χρόνια µετά την κορύφωση της καριέρας του, εξακολουθεί να αποτελεί όχι µόνο σηµείο αναφοράς για τους φίλους του µπάσκετ, αλλά και αντικείµενο µελέτης για προπονητές, ερευνητές και επιστήµονες της ανθρώπινης απόδοσης σε ολόκληρο τον κόσµο.