Συνέντεξη: Στέλλα Ιωαννίδου – “Από τα eSports στην αγορά εργασίας: οι δεξιότητες που θα μας κάνουν να ξεχωρίσουμε.”_

Η founder της Human Centered μιλά για τη μετάβαση των eSports σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) και πως λειτουργούν σαν ένα ενδιαφέρον εργαστήριο του μέλλοντος: ομάδες που πρέπει να συνεργαστούν υπό πίεση, άνθρωποι που μαθαίνουν συνεχώς, δεδομένα που μετατρέπονται σε αποφάσεις και, πλέον, τεχνολογίες AI που περνούν από τον ρόλο του εργαλείου σε εκείνον του συνεργάτη.

ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η AI αλλάζει τον τρόπο µε τον οποίο εργαζόµαστε, αλλά ίσως η µεγαλύτερη αλλαγή να µη βρίσκεται στην τεχνολογία. Βρίσκεται στον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβανόµαστε την ίδια την εργασία. Τα επαγγέλµατα δεν εξαφανίζονται απλώς ούτε αντικαθίστανται µονοµιάς από µηχανές. Οι δραστηριότητες που τα συνθέτουν µετασχηµατίζονται, κάποιες αυτοµατοποιούνται, άλλες ενισχύονται και νέες δεξιότητες αποκτούν αξία.

Η σηµαντικότερη δεξιότητα του µέλλοντος ίσως δεν είναι µία συγκεκριµένη τεχνική γνώση, αλλά η ικανότητα να µαθαίνουµε ξανά, να προσαρµοζόµαστε και να επαναπροσδιορίζουµε την αξία που µπορούµε να προσφέρουµε. Και, κυρίως, γιατί το µέλλον της εργασίας δεν χρειάζεται να είναι µια ιστορία φόβου, αλλά µια ευκαιρία να δουλεύουµε και να ζούµε καλύτερα.

• Τα τελευταία χρόνια ακούµε συνεχώς για την Τεχνητή Νοηµοσύνη. Ποια είναι, κατά τη γνώµη σας, η µεγαλύτερη παρανόηση που υπάρχει γύρω από το AI και τα esports;

Ως ερευνήτρια που ειδικεύεται στην υιοθέτηση της Τεχνητής Νοηµοσύνης από ανθρώπους και οργανισµούς, νοµίζω ότι η µεγαλύτερη παρανόηση είναι ότι αντιµετωπίζουµε την ΑΙ ως κάτι που έρχεται να αντικαταστήσει τον άνθρωπο – είτε µιλάµε για το χώρο των esports είτε µιλάµε για το χώρο της εργασίας. Στην πραγµατικότητα, αυτό που παρατηρούµε είναι µια ανακατανοµή ρόλων µεταξύ ανθρώπου και τεχνολογίας.

Στα esports, για παράδειγµα, εργαλεία AI µπορούν να αναλύσουν τεράστιο όγκο δεδοµένων, να εντοπίσουν patterns στο παιχνίδι, να υποστηρίξουν την προπόνηση ή να βοηθήσουν στην ανάπτυξη στρατηγικής. ∆εν µπορούν όµως να αντικαταστήσουν εύκολα όλα εκείνα που συµβαίνουν µέσα στην οµάδα ή σε πραγµατικό χρόνο στον αγώνα: την επικοινωνία, την εµπιστοσύνη, την ψυχολογία, την προσαρµογή σε έναν απρόβλεπτο αντίπαλο, την απόφαση που πρέπει να ληφθεί µέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. 

• Ερευνάτε καθηµερινά τις αλλαγές στην αγορά εργασίας. Ποια είναι η σηµαντικότερη αλλαγή που ήδη συµβαίνεί;

Ότι δεν αλλάζουν απλώς τα επαγγέλµατα. Αλλάζει η ίδια η φιλοσοφία µε την οποία αντιλαµβανόµαστε την εργασία. Σήµερα βλέπουµε όλο και περισσότερο την εργασία να «σπάει» στα εξ ων συνετέθη: σε γνώσεις, δραστηριότητες, συµπεριφορές και δεξιότητες. Κάποιες δραστηριότητες αυτοµατοποιούνται, άλλες ενισχύονται από εργαλεία AI, ενώ παράλληλα µεταβάλλονται οι γνώσεις, οι συµπεριφορές και οι δεξιότητες που απαιτούνται από τον άνθρωπο.

Αυτό σηµαίνει ότι η κρίσιµη ερώτηση δεν είναι πλέον µόνο «ποιο επάγγελµα θα επιλέξω;» ή «προς τα πού να κάνω το επόµενό µου επαγγελµατικό βήµα», αλλά «τι είδους προβλήµατα µπορώ να λύνω, ποια συµπεριφορικά πλαίσια τα νιώθω πιο κοντά σε εµένα, ποιες γνώσεις και δεξιότητες διαθέτω και πώς µπορώ να τις µεταφέρω σε διαφορετικά περιβάλλοντα». 

• Πολλοί εργαζόµενοι ανησυχούν ότι η AI θα αντικαταστήσει τις δουλειές τους. Πιστεύετε ότι πρέπει να φοβόµαστε την τεχνολογία;

Δεν θεωρώ χρήσιµο ούτε να φοβόµαστε την ΑΙ ούτε όµως και να την εξιδανικεύουµε. Χρειάζεται να µάθουµε να εργαζόµαστε µαζί της. Η έρευνα που κάνω τα τελευταία χρόνια δείχνει ότι η AI δεν επηρεάζει όλα τα επαγγέλµατα και όλες τις δραστηριότητες µε τον ίδιο τρόπο. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτοµατοποιεί, αρκετές φορές ενισχύει την ανθρώπινη εργασία και συχνά παρέχει εντελώς νέες δυνατότητες. 

Αυτό είναι ένα θέµα που µε έχει απασχολήσει ιδιαιτέρως και ακαδηµαϊκά. Η διδακτορική µου διατριβή, για παράδειγµα, αφορά στην εφαρµογή της Τεχνητής Νοηµοσύνης στην ανάλυση των εργασιακών κινήσεων των ανθρώπων όπως η παραίτηση, η προαγωγή ή άλλες µετακινήσεις µέσα σε έναν οργανισµό.

Ουσιαστικά µε ενδιαφέρει ακριβώς αυτή η διασταύρωση: τι µπορεί να αντιληφθεί η µηχανή µέσα από τα δεδοµένα και πού παραµένει απαραίτητη η ανθρώπινη κρίση; Και η πραγµατικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από το δίπολο «αντικατάσταση ή µη αντικατάσταση», ειδικά αυτά τα πρώτα χρόνια ραγδαίας ανάπτυξης των εργαλείων ΑΙ. 

• Αν κάποιος ήθελε σήµερα να επενδύσει στην καριέρα του, ποιες ανθρώπινες δεξιότητες θεωρείτε ότι θα έχουν τη µεγαλύτερη αξία τα επόµενα δέκα χρόνια και γιατί;

Θα επένδυα λιγότερο σε µία λίστα από «δεξιότητες του µέλλοντος» και περισσότερο σε µια σειρά από βασικές ανθρώπινες ικανότητες, όπως το να µπορώ να (ξανα)µαθαίνω, να προσαρµόζοµαι και να επαναπροσδιορίζω την αξία που µπορώ να προσφέρω. Μέσα σε αυτό, θεωρώ εξαιρετικά σηµαντικές ποιότητες όπως η κριτική σκέψη, η αναστοχαστικότητα, η συναισθηµατική αντίληψη και η αυτορρύθµιση.

Αυτές παρέχουν τις βάσεις για την επίλυση σύνθετων προβληµάτων, την αποτελεσµατική επικοινωνία, την ουσιαστική συνεργασία, τη δηµιουργικότητα και φυσικά την ικανότητα λήψης αποφάσεων σε συνθήκες αβεβαιότητας.

• Τα eSports εξελίσσονται από µια µορφή ψυχαγωγίας σε µια ολόκληρη βιοµηχανία. Τι πιστεύετε ότι µπορούν να µας διδάξουν;

Εδώ, νοµίζω, αξίζει να αναφέρω ότι έχω περάσει πάνω από 15 χρόνια της ενήλικης ζωής µου παίζοντας World of Warcraft και Hearthstone – δύο παιχνίδια µε έντονο ανταγωνιστικό χαρακτήρα και οργανωµένες eSports κοινότητες. Κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποιώ ότι µέσα από τη συµµετοχή µου σε gaming κοινότητες ανέπτυξα πολύ νωρίς δεξιότητες που αργότερα αποδείχθηκαν εξαιρετικά σηµαντικές για εµένα όχι µόνο επαγγελµατικά αλλά και προσωπικά.

Πλέον βλέπουµε ακόµη πιο ενδιαφέρουσες διασταυρώσεις φυσικού και ψηφιακού κόσµου στα esports. Ένα παράδειγµα τέτοιου αθλήµατος τις εξελίξεις του οποίου παρακολουθώ στενά είναι το HADO, ένα παγκόσµιας εµβέλειας eSport το οποίο συνδυάζει τη φυσική κίνηση µε ψηφιακά στοιχεία επαυξηµένης πραγµατικότητας (AR).

Για εµένα τέτοιες περιπτώσεις έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί αρχίζουν να θολώνουν τα παραδοσιακά όρια µεταξύ του αθλητισµού, του gaming και της τεχνολογίας και παρέχουν στους παίκτες οργανωµένα πλαίσια για να πειραµατιστούν, να εξελιχθούν και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους.

• Η τεχνητή νοηµοσύνη αρχίζει να χρησιµοποιείται και στα esports, από την ανάλυση στρατηγικών µέχρι την προπόνηση παικτών. Πώς βλέπετε να αλλάζει η σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας;

Παρατηρώ ότι και στα eSports βιώνουµε κάτι αντίστοιχο µε αυτό που ήδη συµβαίνει στον χώρο της εργασίας: η AI µετατρέπεται σταδιακά από «εργαλείο» σε συνεργάτη. Ένας παίκτης ή µια οµάδα µπορεί να αξιοποιήσει εργαλεία ΑΙ για να έχει πολύ πιο εξατοµικευµένη πληροφόρηση: ανάλυση του τρόπου παιχνιδιού, εντοπισµό αδυναµιών, προσοµοίωση διαφορετικών στρατηγικών, ακόµη και εξατοµικευµένο coaching.

Τα εργαλεία υπάρχουν ήδη, οπότε σε αρκετές περιπτώσεις έχουµε αρχίσει να περνάµε από τη φάση του πειραµατισµού στη φάση της ουσιαστικής υιοθέτησης. Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον, για εµένα, δεν είναι το σηµείο που βρισκόµαστε σήµερα, αλλά το τι θα συµβεί στη συνέχεια. Όταν όλες οι οµάδες θα αποκτήσουν πρόσβαση σε εξαιρετικά προηγµένα εργαλεία AI, η τεχνολογία από µόνη της δεν θα αποτελεί απαραίτητα ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα.

Η διαφορά θα βρίσκεται στο ποιος µπορεί να την αξιοποιεί πιο αποτελεσµατικά και ποια οµάδα µπορεί να µετατρέψει τα δεδοµένα σε καλύτερες αποφάσεις και καλύτερη συνεργασία.

• Πέρα από τα eSports, ποιες άλλες τεχνολογικές εξελίξεις πιστεύετε ότι θα αλλάξουν περισσότερο τον τρόπο που εργαζόµαστε και λαµβάνουµε αποφάσεις µέσα στην επόµενη δεκαετία;

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σύγκλιση τεχνολογιών και όχι µόνο η εξέλιξη καθεµιάς ξεχωριστά. Η τεχνητή νοηµοσύνη σε συνδυασµό µε wearables, spatial computing και immersive τεχνολογίες µπορούν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο µε τον οποίο εργαζόµαστε, εκπαιδευόµαστε, διασκεδάζουµε, αθλούµαστε, λαµβάνουµε και παρέχουµε υπηρεσίες και (ασφαλώς) παίρνουµε αποφάσεις.

Πιστεύω ότι µέσα στην επόµενη δεκαετία θα σταµατήσουµε σταδιακά να µιλάµε για την «εξ αποστάσεως» ή την «ψηφιακή» εργασία ως κάτι ξεχωριστό. Η τεχνολογία θα είναι απλώς ενσωµατωµένη στον τρόπο µε τον οποίο εργαζόµαστε (όπως σήµερα δεν θεωρούµε «τεχνολογία αιχµής» το γεγονός ότι στέλνουµε ένα email).

Για εµένα, λοιπόν, το ενδιαφέρον ερώτηµα δεν είναι ποια από αυτές τις τεχνολογίες θα επικρατήσει, αλλά τι συµβαίνει όταν αρχίζουν να λειτουργούν συνδυαστικά, µε επίκεντρο τον άνθρωπο, τις ανάγκες και την εµπειρία του.

• Έχετε συνδυάσει την έρευνα, τη συµβουλευτική και την εκπαίδευση. Πώς µετατρέπετε πολύπλοκα ερευνητικά δεδοµένα σε πρακτικές αποφάσεις;

Εάν µε ρωτούσες πριν από δέκα χρόνια πώς φαντάζοµαι την επαγγελµατική µου πορεία, σίγουρα δε θα µπορούσα να φανταστώ αυτό το οποίο κάνω σήµερα. Δηµιουργήθηκε εγγενώς µέσα από την ανάγκη µου να δηµιουργήσω έναν επαγγελµατικό χώρο στον οποίο να συναντιούνται όλες οι διαφορετικές πλευρές των δεξιοτήτων, των προτιµήσεων και των ενδιαφερόντων µου. Παρ’ ότι, για παράδειγµα, αγαπώ βαθιά την πρωτογενή έρευνα, πιστεύω ακράδαντα ότι η έρευνα από µόνη της δεν έχει µεγάλη αξία για τον άνθρωπο εάν δεν µπορεί να απαντήσει στο «ωραία, και τι σηµαίνει αυτό το εύρηµα για εµένα;».

Αντίστοιχα, για έναν οργανισµό πρέπει να µεταφράζεται στο «τι πρέπει να κάνουµε διαφορετικά από αύριο το πρωί;». Οπότε προσπαθώ πάντα να κάνω αυτή τη µετάφραση: από τα δεδοµένα στην κατανόηση και από την κατανόηση στην πράξη. Αυτό είναι κι ένα κοµµάτι της δουλειάς µου που αυτή την περίοδο προσπαθώ να το αποτυπώσω και µέσα από ένα βιβλίο που ετοιµάζω. ∆εν θα αποκαλύψω ακόµη τον τίτλο, αλλά αφορά στο µέλλον της εργασίας και το πώς µπορούµε να το απολαύσουµε.

Γιατί θεωρώ ότι έχουµε µιλήσει υπερβολικά πολύ για το µέλλον της εργασίας από τη σκοπιά της τεχνολογικής και κοινωνικής απειλής και ελάχιστα για το πώς µπορούµε πραγµατικά να ζήσουµε και να εργαστούµε καλύτερα µέσα σε αυτό.

• Έχετε πραγµατοποιήσει πολλές επαγγελµατικές µεταβάσεις στην καριέρα σας. Ποιο είναι το σηµαντικότερο µάθηµα που πήρατε από αυτές τις αλλαγές;

Το σηµαντικότερο µάθηµα για εµένα είναι ότι η σταδιοδροµία δεν χρειάζεται να είναι γραµµική για να έχει συνοχή. Επίσης δε χρειάζεται να βγάζει νόηµα στους άλλους: φτάνει να βγάζει νόηµα σε εσένα. Κοιτάζοντας τη δική µου πορεία, έχω κινηθεί ανάµεσα στην τεχνολογία, την επιχειρηµατικότητα, την έρευνα, την εκπαίδευση και τη συµβουλευτική. Στην πορεία αυτή έχω επιλέξει συνειδητά να δώσω χώρο και στη δια βίου µάθηση και στη γονεϊκότητα.

Σε διαφορετικές στιγµές όλες αυτές οι επιλογές µπορεί να έµοιαζαν µεταξύ τους ασύνδετες. Για εµένα, όλες περιστρέφονται γύρω από το ίδιο θεµελιώδες ερώτηµα: πώς αλλάζουν η ζωή και η εργασία και πώς µπορούµε να βοηθήσουµε τους ανθρώπους να αναπτυχθούν µέσα σε αυτές τις αλλαγές.

• Αν µπορούσατε να δώσετε µόνο µία συµβουλή σε έναν νέο επαγγελµατία που ξεκινά σήµερα την πορεία του, ποια θα ήταν;

Θα τη συνόψιζα ως εξής: Μην προσπαθείς να ανταγωνιστείς την AI (ή οποιαδήποτε άλλη αναδυόµενη τεχνολογία) σε αυτό που κάνει καλά. Γίνε καλύτερος σε αυτό που µπορείς να είσαι ως άνθρωπος και µάθε να χρησιµοποιείς εξαιρετικά καλά την τεχνολογία. Να πειραµατίζεσαι, να µαθαίνεις, να αλλάζεις γνώµη όταν τα δεδοµένα το απαιτούν, να συνεργάζεσαι µε ανθρώπους διαφορετικούς από εσένα και να µη θεωρήσεις ποτέ ότι η εκπαίδευσή σου ολοκληρώθηκε επειδή πήρες ένα πτυχίο.

Ίσως, τελικά, η σηµαντικότερη ποιότητα για το µέλλον της εργασίας να είναι ακριβώς αυτή: να µπορούµε όχι απλώς να αντέχουµε την αλλαγή, αλλά να γινόµαστε καλοί στο να εξελισσόµαστε µέσα από αυτήν.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Στα eSports, όπου η τεχνολογία µπορεί να δώσει σε µια οµάδα περισσότερη πληροφορία αλλά όχι απαραίτητα καλύτερη συνεργασία, έτσι και στην εργασία του αύριο το πλεονέκτηµα δεν θα ανήκει απλώς σε εκείνους που χρησιµοποιούν τα καλύτερα εργαλεία. Θα ανήκει σε εκείνους που ξέρουν να τα χρησιµοποιούν µε κρίση, να συνεργάζονται, να προσαρµόζονται και να συνεχίζουν να µαθαίνουν.

Γιατί, τελικά, ίσως η µεγαλύτερη δεξιότητα του µέλλοντος να µην είναι να γνωρίζουµε πού θα βρισκόµαστε σε δέκα χρόνια. Να εµπιστευόµαστε ότι θα µπορούµε να εξελισσόµαστε µαζί µε τον κόσµο γύρω µας.

PHOTOS_ / Αλέξανδρος Ζαχαριάδης (Zita Studio)

ΜΑΚΕ UP ARTIST_ / Ελένη Πετροπούλου