Exotic sports: O κόσμος παίζει διαφορετικά_
Έχεις δει ποτέ τι έπαιζαν παλιά στις γειτονιές της Μανίλα και στα χωριά των Φιλιππίνων; Ένα µικρό ξύλινο µπαλάκι στον αέρα. Μια επαφή. Άλλη µία. Και άλλη µία. Μέχρι τελικής πτώσης. Ή, αν είσαι αρκετά καλός, µέχρι να χάσει ο αντίπαλος. Δεν χρειάζεσαι παπούτσια. Δεν χρειάζεσαι γήπεδο. Δεν χρειάζεσαι εξοπλισµό και διαιτητή, ούτε κάποιον ιδιαίτερο λόγο για να ξεκινήσεις. Χρειάζεσαι µόνο ένα µικρό αντικείµενο και δύο πόδια.
Καλώς ήρθατε στις Φιλιππίνες. Καλώς ήρθατε στο σίπα. Το σίπα είναι ένα από εκείνα τα παιχνίδια που σε κάνουν να αναρωτιέσαι πώς γίνεται κάτι τόσο απλό να µπορεί να γίνει τόσο διασκεδαστικό και αν χρειαστεί, τόσο ανταγωνιστικό.
Η βασική ιδέα είναι παιδικά απλή: κρατάς το αντικείµενο στον αέρα, χτυπώντας το µε τα πόδια, τα γόνατα ή άλλα σηµεία του σώµατος, προσπαθώντας να µην το αφήσεις να πέσει. Μπορείς να παίξεις µόνος σου, µε φίλους ή να µετατρέψεις το παιχνίδι σε κανονική αναµέτρηση. Και κάπου εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.
Γιατί το σίπα δεν χρειάζεται τίποτα από όσα έχουµε µάθει να θεωρούµε απαραίτητα για ένα άθληµα. Δεν χρειάζεται ειδικός χώρος, ακριβός εξοπλισµός ή η σωστή αθλητική εµφάνιση. Είναι ένα παιχνίδι που µπορεί να ξεκινήσει σχεδόν οπουδήποτε και σχεδόν οποιαδήποτε στιγµή. Και ίσως γι’ αυτό να είναι τόσο δύσκολο να του αντισταθείς.
Μου θυµίζει κάτι από τα δικά µου παιδικά χρόνια. Τότε που ένα κοµµάτι αλουµινόχαρτο µπορούσε να γίνει µπάλα ποδοσφαίρου και ένα µέρος του δρόµου να µετατραπεί σε γήπεδο. Ακατάλληλα παπούτσια, ακατάλληλη µπάλα, ακατάλληλο χώρος και παρ’ όλα αυτά, διασκεδάζαµε τόσο που δεν θέλαµε να τελειώσει.
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η ουσία του παιχνιδιού. Να µη χρειάζεται να είναι τίποτα τέλειο. Στις Φιλιππίνες, το σίπα υπήρξε για γενιές ένα από τα δηµοφιλή παραδοσιακά παιχνίδια της χώρας.
Η ίδια η λέξη σηµαίνει «κλωτσιά» και περιγράφει ένα παιχνίδι που βασίζεται στην ισορροπία, την ευκινησία, τα αντανακλαστικά και τον έλεγχο του σώµατος. Το αντικείµενο µε το οποίο παίζεται έχει επίσης τις δικές του παραλλαγές. Μπορεί να είναι ένα µικρό µεταλλικό κοµµάτι καλυµµένο µε ύφασµα ή ίνες, αλλά και µια πλεγµένη µπάλα από ρατάν. Η εικόνα όµως, παραµένει η ίδια, κάτι µικρό βρίσκεται συνεχώς στον αέρα και ο παίκτης κάνει ό,τι µπορεί για να µην το αφήσει να επιστρέψει στη γη.
Και αν αυτό σας θυµίζει το sepak takraw, δεν κάνετε λάθος. Τα δύο παιχνίδια έχουν συγγενική ιστορία και µοιράζονται την ίδια συναρπαστική λογική του «χρησιµοποιώ το σώµα µου, αλλά όχι τα χέρια µου». Το sepak takraw, όµως, είναι οργανωµένο αγωνιστικό άθληµα, µε φιλέ, οµάδες και συγκεκριµένους κανόνες.
Το παραδοσιακό σίπα είναι πολύ πιο ελεύθερο. Μπορεί να είναι απλώς µια προσωπική πρόκληση: πόσες επαφές θα καταφέρεις πριν πέσει;
Αυτή η απλότητα είναι που το έκανε κοµµάτι της καθηµερινότητας και της πολιτιστικής κληρονοµιάς των Φιλιππίνων. Και εδώ µοιραία γεννιέται το ερώτηµα: τι συµβαίνει στα παιχνίδια όταν µεγαλώνουν οι άνθρωποι που τα έπαιζαν; Κάποια εξαφανίζονται. Κάποια επιβιώνουν ως αναµνήσεις. Και κάποια βρίσκουν έναν διαφορετικό δρόµο, περνώντας από την αυλή και τη γειτονιά σε πιο οργανωµένες µορφές αθλητισµού.
Στις Φιλιππίνες, ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι το arnis. Μια παραδοσιακή πολεµική τέχνη που, σε αντίθεση µε το σίπα, απέκτησε επίσηµη θέση στη σύγχρονη αθλητική ταυτότητα της χώρας. Το 2009 ανακηρύχθηκε µε νόµο εθνική πολεµική τέχνη και εθνικό άθληµα των Φιλιππίνων. Δεν αντικατέστησε το σίπα. Δεν ήταν ποτέ αυτός ο ρόλος του σίπα.
Είναι όµως ένας ενδιαφέρων τρόπος να δούµε δύο διαφορετικές διαδροµές της ίδιας πολιτιστικής κληρονοµιάς: το ένα να περνά από γενιά σε γενιά ως παιχνίδι της καθηµερινότητας και το άλλο να αποκτά θεσµική αναγνώριση και θέση µέσα στον επίσηµο αθλητισµό. Και ίσως αυτή να είναι µια από τις µεγάλες προκλήσεις για τα παραδοσιακά παιχνίδια.
Πώς κρατάς ζωντανό κάτι που γεννήθηκε χωρίς κανόνες γραµµένους σε βιβλία, χωρίς γήπεδα και χωρίς οµοσπονδίες;
Ίσως απλώς συνεχίζοντας να το παίζεις. Γιατί δεν είναι όλα τα αθλήµατα φτιαγµένα για στάδια.Κάποια είναι φτιαγµένα για δρόµους, αυλές και γειτονιές. Για παιδιά που βαριούνται και ψάχνουν κάτι να κάνουν. Για φίλους που θέλουν να συναγωνιστούν χωρίς να χρειάζονται τίποτα περισσότερο από αυτό που έχουν ήδη πάνω τους.
Ένα µικρό αντικείµενο, δύο πόδια και µια απλή συµφωνία: µην το αφήσεις να πέσει. Και κάπως έτσι, ένα παιχνίδι µπορεί να γίνει άθληµα. Και ένα άθληµα µπορεί να γίνει ανάµνηση. Αυτό είναι το Exotic Sports. Οι άλλες πλευρές του παιχνιδιού. Εκεί όπου ο κόσµος παίζει λίγο διαφορετικά και µας θυµίζει ότι τελικά, δεν χρειάζονται και πολλά για να περάσεις καλά.
